سندروم سوء جذب به شرایطی گفته میشود که در آن بدن و روده ها توانایی جذب مواد مغذی را از انواع غذاها و خوراکی های مصرفی ندارند.
حتی اگر افراد تغذیه مناسب و کافی داشته باشند بدن آنها بر اثر سوء جذب دچار کمبود شدید ویتامین ها، املاح، پروتئین و کربوهیدرات میشود و شرایط بسیار بحرانی را برای بدن و اندام های حیاتی ایجاد می کند.
با سندروم سوء جذب چه اتفاقی در بدن میافتد؟
یکی از سوالات مهمی که برای مبتلایان به سندروم سوء جذب اتفاق می افتد این است که در پی بروز چنین اختلالی بدن آنها دچار چه مشکلاتی میشود و چه میزان تغییرات مخربی را ممکن است تجربه کنند.
کسانی که درگیر سندروم سوء جذب هستند هضم ناقص غذا را تجربه کرده و مواد به قدر کافی در روده باریک جذب نمیشود.
در نتیجه بدن به مقدار مناسب مواد مغذی را جذب نکرده و قند، پروتئین، چربی، ویتامین و املاح ضروری به بدن نمی رسد و این مواد ارزشمند به جای ورود به خون از راه مدفوع دفع میشود.
در نهایت بیماران بر اثر کمبود آهن دچار خستگی و کم خونی میشوند و بر اثر کمبود کلسیم و ویتامین D مستعد ابتلا به پوکی استخوان خواهند بود.
کسانی که دچار سو جذب هستند کمبود ویتامین B12 را تجربه کرده که باعث اختلال حافظه و گزگز دست و پا میشود.
کمبود پروتئین با ضعف عضلانی همراه است و ورم زیادی را در بدن ایجاد می کند.
در نهایت تغییراتی که با سندروم سوء جذب در بدن اتفاق می افتد شامل انرژی کم و سیستم ایمنی ضعیف است.
حتی ممکن است فرد دچار تحلیل عضلانی شده و استخوان ها شکننده میشوند.
این وضعیت در کودکان منجر به اختلال گسترده در رشد میشود و شرایطی بسیار پیچیده و بحرانی را برای بدن ایجاد می کند.
بررسی انواع سوء جذب
شرایط بیمارانی که به سوء جذب مبتلا هستند یکسان و مشابه نیست، برخی از افراد با توجه به شرایط بدن در جذب برخی از مواد غذایی دچار مشکل میشوند.
سوء جذب چربی
اگر بدن در فرایند هضم غذا مقدار کافی از چربی را جذب نکند احتمال کاهش وزن و ضعف شدید افزایش پیدا می کند.
ضمن اینکه کمبود ویتامین D، ویتامین A و ویتامین K باعث پوکی استخوان، مشکلات بینایی و خونریزی میشود.
بدن برای جذب چربی به صفرا و آنزیم های پانکراس نیاز دارد و اگر این موارد کم یا مختل شود چربی در بدن جذب نخواهد شد.
در نتیجه جذب ویتامین های محلول در چربی نیز با مشکل مواجه شده و بدن دچار کمبود بسیار شدید میشود.
سوء جذب کربوهیدرات ها
کربوهیدرات به عنوان بخش مهمی از سوخت بدن شناخته میشود.
بدن برای جذب کربوهیدرات یا قند به باکتری هایی در روده نیاز دارند که آن را تخمیر کنند.
اگر چنین اتفاقی رخ ندهد قند از روده بزرگ خارج میشود و باعث نفخ شدید، دلپیچه، گاز زیاد و اسهال آبکی خواهد شد.
سوء جذب پروتئین
سوخت اصلی بدن و مهمترین فاکتور در ساخت عضله و آنزیم ها پروتئین است.
اگر بر اساس مشکلات سوء جذب بدن پروتئین کافی دریافت نکند علاوه بر ضعف شدید احتمال بروز تحلیل عضلانی وجود دارد.
ضمن اینکه به علت کمبود آلبومین بدن دچار ورم شده و این عارضه در پا و صورت بیشتر دیده میشود و کاهش ایمنی بدن به طور محسوس اتفاق می افتد.
سوء جذب ویتامین ها
ویتامین ها در دو دسته محلول در چربی و محلول در آب جذب بدن میشوند، اگر اختلالاتی مثل سوء جذب اتفاق بیفتد جذب انواع ویتامین به بدن بسیار سخت میشود.
ویتامین هایی D و کلسیم مانند اگر با مقدار مناسب به بدن نرسد شانس بروز پوکی استخوان و دردهای استخوانی را افزایش می دهد.
همچنین کمبود فولاد باعث کم خونی و کمبود ب ۱۲ باعث آسیب های عصبی، گزگز و کم خونی میشود.
سوء جذب ناشی از آسیب روده
اگر پرزهای روده تخریب یا ملتهب شوند مقدار جذب سایر مواد در این محدوده به حداقل می رسد.
این افراد ممکن است بر اثر عفونت های مزمن روده، جراحی های خاص و یا بیماری کرون چنین تجربه ای داشته باشند.
سوء جذب به علت اختلال هضم
در پروسه هضم مواد غذایی سلامت پانکراس و صفرا نقش بسیار مهمی دارد.
برخی از افراد در طی نارسایی پانکراس، کمبود صفرا و حتی مصرف برخی از داروها دچار اختلال در هضم غذا میشوند که ارتباطی به عملکرد روده ندارد.
در نتیجه مشکل سوءجذب اتفاق می افتد و شرایط بحرانی برای بدن ایجاد میشود.
علائم سندروم سوء جذب چیست؟
از شایع ترین علائم سندروم سوء جذب می توان به موارد زیر اشاره کرد:
علائم گوارشی
از شایع ترین علائمی که در پی ابتلا افراد به سوء جذب اتفاق می افتد باید به مشکلات گوارشی اشاره کرد.
این افراد تهوع و گاهی یبوست را هم تجربه می کنند و گاهی بیش از ۳ تا ۴ هفته درگیر اسهال مزمن هستند و مدفوع آنها چرب، حجیم یا بدبو می باشد.
کاهش وزن و ضعف عمومی
در پی بروز اختلال سوء جذب کاهش وزن و ضعف عمومی بسیار شایع است، این افراد بدون اینکه تغییر در سیستم غذایی خود ایجاد کنند کاهش وزن ناخواسته داشته و بی حال و بیانرژی هستند.
این افراد دائماً درگیر ضعف عضلانی و خستگی مداوم می باشند زیرا سوخت کافی به سلول های بدن نمی رسد.
کمبود ویتامین
از نشانه های مهم سندروم سوء جذب که به عنوان اولین علائم آن نیز شناخته میشود باید به کمبود ویتامین اشاره کرد که به صورت درد استخوانی و مفصلی اتفاق می افتد.
چنین تغییراتی به علت کمبود ویتامین D است و فرد دچار شکستگی های مکرر، پوکی استخوان و ضعف عضلانی میشود.
کمبود ویتامین D باعث کم خونی، افسردگی و اختلال در تمرکز و حافظه خواهد شد و کمبود ویتامین A مشکلات بینایی را ایجاد میکند.
کمبود املاح
در پی بروز سندروم سوء جذب کمبود املاح در بدن می تواند باعث کم خونی، تپش قلب یا سرگیجه شود و این تغییرات بر اثر کمبود آهن رخ می دهد.
ضمن اینکه کمبود منیزیم و پتاسیم گرفتگی عضلات را افزایش داده و علاوه بر لرزش، تپش یا نامنظم بودن ضربان قلب را ایجاد می کند.
اگر املاحی مثل روی و زینک به درستی جذب بدن نشود ریزش مو و دیر خوب شدن زخم ها را تجربه خواهید کرد و ضعف سیستم ایمنی باعث بروز مشکلات جدی میشود.
تغییرات پوست مو و ناخن
سندروم سوء جذب تغییراتی جدی را در سلامت و زیبایی پوست، مو و ناخن ایجاد می کند.
این افراد به مرور تجربه ریزش موی گسترده را داشته و حتی پوست آنها خشک میشود، ناخن ها شکننده شده و زخم های دهانی نیز اتفاق می افتد.
علائم هورمونی
یکی از علائم شایع سندروم سوء جذب اختلالات هورمونی است که در زنان به صورت اختلال قاعدگی یا قطع پریود دیده میشود.
ممکن است میل جنسی در این افراد کاهش پیدا کرده و حتی دچار ناباروری شوند. در سندروم سوء جذب علائم هورمونی به شکل سردی بدن، عفونت های مکرر و کاهش ایمنی نیز دیده میشود.
علائم در کودکان
اگر سندروم سوء جذب در کودکان اتفاق بیفتد تغییرات قابل توجهی بر روند رشد آنها ایجاد می کند.
این کودکان دچار تاخیر در بلوغ میشوند یا کوتاهی قد باعث نگرانی آنها میشود، ضمن اینکه این افراد علاوه بر داشتن اندام لاغر شکمی برآمده دارند.
علل و دلایل بروز سوء جذب کدامند؟
از مهمترین علل ایجاد سندروم سوء جذب باید به اختلال در هضم غذا اشاره کرد، پس از هضم غذا جذب از طریق روده انجام شده و انتقال مواد مغذی به خون اتفاق می افتد.
اگر در پروسه هضم غذا مشکلی رخ دهد و فرد درگیر نارسایی پانکراس باشد و یا کمبود صفرا اتفاق بیفتد اولین مرحله که هضم غذا نامگذاری میشود با مشکل روبرو شده و مراحل بعدی نیز با اختلال انجام خواهد شد و نهایتاً فرد به سوء جذب مبتلا میشود.
اگر آسیبی به دیواره روده وارد شود اختلال در جذب حتمی خواهد بود.
به همین دلیل بیماری سلیاک که باعث تخریب پرزهای روده باریک میشود احتمال بروز سوء جذب را چندین برابر افزایش می دهد.
از دلایل دیگر بروز سوء جذب باید به بیماری های التهابی روده مثل کرون و در موارد شدیدتر کولیت اولسروز اشاره کرد.
ضمن اینکه عفونت های مزمن روده و حتی جراحی و کوتاه شدن روده نقش مهم و کلیدی در بروز سوء جذب دارند.
سوء جذب ممکن است بر اثر اختلال در آنزیم های روده نیز اتفاق بیفتد، اگر فرد تحمل لاکتوز را نداشته باشد کمبود آنزیم لاکتوز باعث ایجاد سوء جذب خواهد شد.
اگر رشد بیش از حد باکتری های روده اتفاق بیفتد نه تنها سوء جذب اتفاق می افتد بلکه علائمی مثل نفخ شدید و اسهال را نیز ایجاد می کند.
برخی از افراد به دلیل مصرف داروها و برخی به دلیل اختلالات مادرزادی و ژنتیکی به سندروم سوء جذب مبتلا می باشند.
چگونه سوء جذب را تشخیص دهیم؟
- شرح حال به پزشک
- معاینه بالینی توسط پزشک
- آزمایش خون
- آزمایش اختصاصی مدفوع
- بررسی عفونت های روده ای
- تست های تنفسی
- تست های اختصاصی سلیاک
- آندوسکوپی و نمونه برداری
- تصویربرداری
راهکارهای درمان سوء جذب
برای درمان سندروم سوء جذب پزشکان متخصص در آزمایشگاه پاتوبیولوژی خسروشاهی راهکارهای متفاوتی را در پیش می گیرند که هر کدام از آنها با توجه به شرایط بیماران مورد استفاده قرار می گیرد.
اولین اقدام مهم برای درمان این سندروم جبران کمبود مواد مغذی در بدن است.
این افراد ابتدا تلاش می کنند با مصرف مکمل کمبودهای بدن را تامین کنند تا پروسه درمان نیز به آسانی و موفقیت انجام پذیرد.
پزشکان رژیم غذایی مناسب سوء جذب را برای بیماران خود در نظر گرفته و درمان های کمکی را در کنار آن انجام می دهند.
این افراد تحت درمان های گیاهی قرار گرفته یا با تشخیص پزشک و شدید بودن بیماری درمان دارویی صورت می پذیرد.
این افراد موظف هستند در پروسه درمان آزمایش های دوره ای را انجام داده و پیگیری لازم را تحت نظارت پزشک انجام دهند و این فرایند هر چند ماه یک بار تکرار میشود تا پروسه درمان سندروم سوء جذب به درستی و طبق خواسته پزشک پیش رود.
