یکی از آزمایشات تخصصی برای ارزیابی وضعیت بدن آزمایش فارماکوژنتیک می باشد، این آزمایش به بررسی عملکرد ژن ها پرداخته تا پاسخ بدن به داروها را نیز بررسی نمایند.
به این معنا که با این آزمایش متوجه خواهید شد که کدام داروها با چه دوزی برای درمان بیماری موثرتر هستند.
از آنجایی که پاسخ بدن افراد به دارو درمانی متفاوت است این آزمایش در نتیجه موثر درمان های دارویی نقش بسیار مهمی دارد.
آزمایش فارماکوژنتیک چیست؟
از آنجایی که شرایط جسمانی افراد با یکدیگر تفاوت های بسیار زیادی دارد پزشکان در صورت تجویز دارو برای بیماری های خاص ابتدا آزمایش فارماکوژنتیک را انجام می دهند تا متوجه شوند که ژن بدن فرد چه واکنشی نسبت به داروها در آینده خواهد داشت.
از آنجایی که پردازش و تاثیرگذاری دارو در بدن هر فرد متفاوت است، این آزمایش خون به پزشک کمک می کند تا داروهایی را تجویز کنند که بیشترین میزان اثرگذاری و کمترین میزان عوارض را دارند.
از آنجایی که تغییر اصلی انسان ها در ژن آنهاست پزشکان با انجام این آزمایش شناخت بهتری از ژن بیمار دارند و با این کار می توانند داروهای درست با دوز مناسب را اولویت درمان قرار دهند.
اگر بخواهیم خیلی ساده آزمایش فارماکوژنتیک را توضیح دهیم باید بدانید که این آزمایش با توجه به سازگاری متفاوت بدن افراد می تواند در پروسه درمان به پزشک کمک کند.
آزمایش فارماکوژنتیک باعث میشود تا میزان عوارض دارویی کاهش پیدا کرده و از آزمون و خطای دارویی برای بیماران جلوگیری می کند.
به نوعی که پزشک می تواند با این آزمایش درمان شخصیسازی شده ای را در پیش بگیرد.
نکته قابل توجهی که در مورد آزمایش فارماکوژنتیک باید بدانید این است که چنین آزمایشاتی جایگزین تشخیص پزشک نمیشود، بلکه یک ابزار قدرتمند است که در تشخیص صحیح بیماری ها و درمان موفق آنها جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص می دهد.
آزمایش فارماکوژنتیک برای چه مواردی کاربرد دارد؟
آزمایش فارماکوژنتیک از آن دسته روش های تشخیصی است که کمتر با آن آشنا هستیم یا اینکه عنوان آن را مانند سایر آزمایشات تاکنون نشنیده ایم.
اگر بخواهیم به زبان ساده این آزمایش را توضیح دهیم و کاربردهای آن را بررسی کنیم ابتدا باید به این نکته توجه کنید که این آزمایش با هدف درمان صحیح و کمترین میزان خطا انجام شود.
پزشکان می توانند شناخت لازم را از ژن بیمار داشته باشند و دارو درمانی را مطابق با اطلاعات حاصل از این آزمایش انجام دهند.
تجویز صحیح داروهای اعصاب و روان
همه ما کم و بیش از عوارض و خطرات داروهای اعصاب و روان مطلع هستیم.
پزشکان برای کاهش خطرات احتمالی و عوارض این داروها مهمترین اقدامی که پیش از درمان دارویی انجام می دهند تجویز آزمایش فارماکوژنتیک می باشد که به عنوان مهمترین کاربرد این آزمایش تخصصی شناخته میشود.
گاهی پزشکان برای درمان بیماری هایی مثل افسردگی یا اختلال اضطراب دارو درمانی را موثر می دانند اما برای اینکه متوجه شوند داروهایی که مد نظر دارند برای بیمار مناسب است یا خیر آزمایش فارماکوژنتیک انجام میشود.
با توجه به اطلاعات به دست آمده از این آزمایش پزشک می تواند تاثیر داروها را پیش بینی کرده و اگر فرد در معرض عوارض احتمالی مثل بیخوابی، بی قراری یا تهوع قرار بگیرد داروهای جایگزین استفاده می کنند یا دوز دارو را مطابق با وضعیت بیمار تعیین خواهند کرد.
در نتیجه این آزمایش برای این دسته از بیماران باعث میشود تا در پروسه دارو درمانی نتایج بهتر و سریع تری را دریافت کرده و نه تنها با عوارض مواجه نمیشود بلکه خستگی روحی کمتری را تجربه می کنند.
تجویز داروهای قلب و رقیق کننده خون
اگر این دسته از داروها با مقدار مناسب برای بیمار تجویز نشود خطر خونریزی را افزایش داده و تاثیری که مد نظر پزشک است هرگز حاصل نمیشود.
به همین دلیل پزشکان برای اینکه بتوانند نحوه پردازش دارو را در بدن بیمار ارزیابی کنند انجام آزمایش فارماکوژنتیک را ضروری می دانند.
تجویز انواع مسکن
شاید برای شما اتفاق افتاده باشد که در پی بروز دردهای جسمانی از مسکن های خاص مثل کدئین استفاده کنید اما درد کمتر نمیشود یا اینکه به شدت خواب آلود و بدحال میشوید.
مهمترین علت این تغییرات با مصرف داروهای مسکن به عوامل ژنتیکی باز می گردد اما اگر آزمایشاتی مثل فارماکوژنتیک انجام شود با توجه به اطلاعاتی که به پزشک ارائه می گردد متخصصان متوجه میشوند که کدام نوع از مسکن ها برای درد بیمار مناسب و موثر هستند و بدون اینکه فرد از داروهای اضافه استفاده کند می تواند با مصرف قرص های مشخص درد خود را کنترل کرده و دچار عوارض جانبی نخواهند شد.
تجویز دارو برای افراد حساس
برخی از افراد با وجود بیماری های زمینه ای از هر نوع دارویی که استفاده می کنند شرایط خاص و بحرانی برای آنها اتفاق می افتد یا اینکه گاهی داروهای مناسب آسیب پیش آمده برای آنها اثری ندارد.
بنابراین پزشکان برای اینکه مطالعه دقیق تری از ژن افراد داشته باشند آزمایش فارماکوژنتیک را انجام می دهند تا متوجه شوند که کدام داروها با چه دوزی برای آنها مناسب است.
آمادگی لازم برای آزمایش فارماکوژنتیک
برای انجام آزمایش فارماکوژنتیک نیازی نیست که مدت طولانی ناشتا باشید می توانید این آزمایش را بعد از مصرف غذا یا آب آشامیدنی انجام دهید و منعی برای مصرف چای، قهوه و سایر نوشیدنی ها وجود ندارد.
برای انجام آزمایش فارماکوژنتیک قطع داروها ضروری نیست حتی اگر از داروهای اعصاب، داروی قلب، مسکن و انواع آنتی بیوتیک استفاده می کنید مصرف دارو را طبق خواسته پزشک انجام دهید.
از آنجایی که این آزمایش به مطالعه ژن ها می پردازد مصرف دارو چندان تغییری در این پروسه ایجاد نمی کند.
فرایند انجام آزمایش فارماکوژنتیک به این شکل است که بیمار می تواند در هر زمانی برای انجام نمونهگیری به آزمایشگاه معتبری مانند آزمایشگاه پاتوبیولوژی خسروشاهی مراجعه کند.
آزمایش فارماکوژنتیک با یک نمونه گیری ساده خون شروع میشود البته در مواردی پزشکان نمونه بزاق را نیز دریافت می کنند.
اگر آزمایش از طریق نمونه بزاق انجام شود باید یک ساعت قبل از آزمایش از هیچ نوع خوراکی، نوشیدنی، سیگار و آدامس استفاده نکنید.
آزمایش فارماکوژنتیک محدودیت زمانی ندارد به این معنا که در هر ساعتی از روز می توانید برای آزمایش اقدام کنید.
فراموش نکنید که شرایط جسمانی خاص مثل خستگی استرس یا سرماخوردگی تاثیری بر نتیجه آزمایش ندارد.
اگر دچار تب یا بیماری های خواب هستید معمولاً منعی برای آزمایش محسوب نمیشود.
برای اینکه این آزمایش با دقت بالا انجام شود لیست داروهای مصرفی را به همراه داشته باشید تا در صورت نیاز اطلاعات لازم را متخصصان در آزمایشگاه ارائه دهید.
نکته ای که در مورد آزمایش فارماکوژنتیک وجود دارد این است که لزومی برای تکرار این آزمایش نخواهید داشت.
ژن ها تغییر نمی کنند و نتیجه این آزمایش دائمی و همواره یکسان خواهد بود و می توانید در پروسه های درمانی مختلف از نتیجه آن استفاده کنید.
محدودیت آزنایش فارماکوژنتیک
بسیاری از افراد تلاش می کنند آزمایشاتی مانند فارماکوژنتیک را در شرایطی انجام دهند که نتیجه آن کاملاً قابل اعتماد و دقیق باشد.
مسئله و محدودیتی که در مورد این آزمایش وجود دارد این است که نتیجه آن همیشه ۱۰۰درصد قطعی و درست نیست.
با نتایج آزمایش فارماکوژنتیک ممکن است روند درمان بهتر پیش برود اما تضمین نمی کند که کدام داروها بهترین اثرگذاری را دارند یا کدام دارو هیچ عارضه ای از خود به جای نمی گذرد.
زیرا در انجام آزمایش فارماکوژنتیک سن، وزن، بیماری های زمینه ای، تداخل دارویی و سبک زندگی افراد گاهاً تاثیرگذار است.
یکی دیگر از محدودیت های این آزمایش این است که انجام آن و نتیجه ای که از آن دریافت می کنید جایگزین نظر پزشک نیست.
در هر صورت تصمیم گیرنده نهایی برای تجویز دارو پزشکان هستند زیرا علاوه بر نتیجه آزمایش به دست آمده سابقه بیماری و علائم بیماری سنجیده میشود.
با انجام آزمایش فارماکوژنتیک نمی توان دوز دقیق دارو درمانی را مشخص کرد، این آزمایش فقط به پزشک کمک می کند تا متوجه شوند که دوز کدام داروها باید کمتر شود و کدام داروها با احتیاط بیشتری تجویز شوند.
یکی از محدودیت های مهم این آزمایش این است که با نتیجه به دست آمده پزشک فقط به متابولیسم دارو و اثرگذاری آن می پردازد.
البته ممکن است در مواردی عوارض گوارشی، واکنش های محیطی یا حساسیت های غیر ژنتیکی شناسایی نشود و همچنان با دارو درمانی این عوارض برای بیمار رخ دهد.
