دوران شیرین بارداری پر از شگفتی ها و البته چکاپ های پزشکی مختلف است که هر کدام برای تضمین سلامت شما و فرزند دلبندتان طراحی شده اند. یکی از مهم ترین و معروف ترین این بررسی ها، آزمایش قند خون بارداری و تست تحمل گلوکز است. خیلی از مادران با شنیدن نام این آزمایش، به یاد پودر قند های شیرین آزمایشگاهی و نشستن های طولانی مدت می افتند و ممکن است کمی احساس نگرانی کنند.

اما اصلا جای استرس نیست. در این مقاله قرار است مانند یک دوست و مشاور در کنار شما باشیم و تمام مراحل، دلایل و راهکارهای عملی برای گذراندن این تست را به ساده ترین شکل ممکن بررسی کنیم. وقتی بدانید دقیقا چه اتفاقی قرار است بیفتد، با آرامش کامل و بدون هیچ گونه ترسی به آزمایشگاه خواهید رفت. هدف این است که شما این مسیر را بدون سردرگمی و با کمترین میزان استرس پشت سر بگذارید.

چرا در دوران بارداری باید تست قند خون بدهیم؟ دلیل اصلی و اهمیت آن

شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که چرا با وجود اینکه پیش از بارداری هیچ مشکل قندی نداشته اید، اکنون پزشک از شما می خواهد این آزمایش را انجام دهید. پاسخ به این سوال در جفت نهفته است. جفت عضوی است که مواد غذایی و اکسیژن را به جنین می رساند، اما در عین حال هورمون هایی ترشح می کند که باعث مقاومت بدن مادر در برابر انسولین می شوند.

انسولین همان هورمونی است که قند خون را تنظیم می کند. در ماه های میانی بارداری، این مقاومت به اوج خود می رسد و اگر لوزالمعده شما نتواند انسولین اضافی تولید کند، قند خون در رگ های شما بالا می رود. به این حالت دیابت بارداری می گویند.

انجام آزمایش قند خون بارداری و تست تحمل گلوکز یک ضرورت قطعی است تا پیش از بروز هر گونه مشکلی، بتوانیم این تغییرات خاموش را شناسایی و کنترل کنیم. تشخیص به موقع این شرایط به ما کمک می کند تا با تغییرات کوچک در رژیم غذایی یا سبک زندگی، جلوی بسیاری از عوارض ناخواسته را بگیریم و بارداری ایمنی را تجربه کنیم.

خطرات پنهان قند خون بالا برای مادر و جنین چیست؟

اگر دیابت بارداری به موقع تشخیص داده نشود و قند خون کنترل نگردد، می تواند خطرات پنهانی برای هر دو نفر شما به همراه داشته باشد. قند اضافی از طریق جفت به جنین می رسد و بدن جنین برای مقابله با آن، مجبور است انسولین بیشتری ترشح کند. این موضوع باعث می شود جنین بیش از حد رشد کند و وزن او به طرز غیر طبیعی بالا برود، وضعیتی که به آن ماکروزومی می گویند. تولد نوزاد درشت می تواند زایمان طبیعی را بسیار سخت کند و احتمال نیاز به سزارین اورژانسی را افزایش دهد.

از طرف دیگر، مادرانی که قند خون کنترل نشده دارند، بیشتر در معرض فشار خون بارداری و مسمومیت حاملگی یا همان پره اکلامپسی قرار می گیرند. همچنین خطر افت قند خون نوزاد در ساعات اولیه پس از تولد نیز وجود دارد. بدن جنین عادت کرده است که قند زیادی دریافت کند و وقتی پس از تولد این منبع قطع می شود، سطح قند خون او ناگهان افت می کند. به همین دلیل کنترل قند خون در دوران بارداری، نه تنها سلامت مادر، بلکه آینده نوزاد را نیز تضمین می کند.

چه کسانی بیشتر از بقیه در معرض دیابت بارداری هستند؟ گروه های پرخطر

با وجود اینکه تمام زنان باردار باید این آزمایش را انجام دهند، اما برخی از مادران ریسک بالاتری دارند و باید با دقت بیشتری وضعیت خود را پیگیری کنند. اگر شما اضافه وزن پیش از بارداری دارید، سابقه خانوادگی دیابت نوع دو در بستگان درجه یک شما وجود دارد، یا در بارداری های قبلی خود دیابت بارداری را تجربه کرده اید، در گروه پرخطر قرار می گیرید. همچنین به دنیا آوردن نوزادی با وزن بیش از چهار کیلوگرم در گذشته، سن بالای سی و پنج سال و داشتن سندرم تخمدان پلی کیستیک از دیگر عواملی هستند که شانس ابتلا به دیابت بارداری را افزایش می دهند.

پزشک شما با بررسی این موارد ممکن است تصمیم بگیرد آزمایش ها را زودتر از موعد مقرر برای شما تجویز کند تا هیچ فرصتی برای بروز مشکل ایجاد نشود. آگاهی از این فاکتورهای خطر به شما کمک می کند تا بیشتر مراقب تغذیه و فعالیت بدنی خود باشید و اگر علائمی مانند تشنگی بیش از حد یا تکرر ادرار غیر طبیعی داشتید، سریعا با پزشک خود در میان بگذارید.

بهترین زمان برای انجام آزمایش دیابت بارداری چه هفته ای است؟

بازه زمانی طلایی برای بررسی وضعیت قند خون شما، معمولا بین هفته بیست و چهارم تا هفته بیست و هشتم بارداری است. اما چرا دقیقا این زمان؟ همان طور که پیش تر اشاره کردیم، هورمون های جفتی که باعث مقاومت به انسولین می شوند، در این بازه زمانی به بالاترین سطح ترشح خود می رسند. بنابراین، این زمان بهترین فرصت برای سنجش توانایی بدن شما در تولید انسولین کافی است. البته اگر شما در گروه های پرخطر که در بخش قبل نام بردیم قرار داشته باشید، پزشک متخصص زنان منتظر هفته بیست و چهارم نمی ماند.

در این شرایط، معمولا در همان ویزیت های اولیه و سه ماهه اول بارداری، یک تست قند خون ناشتا از شما گرفته می شود تا مطمئن شوند دیابت از قبل از بارداری وجود نداشته است. سپس در صورت طبیعی بودن جواب، مجددا در هفته بیست و چهار تا بیست و هشت، آزمایش اصلی برای شما تکرار خواهد شد تا خیالتان از هر جهت آسوده باشد.

انواع آزمایش قند خون در بارداری را بشناسید تک مرحله ای و دو مرحله ای

ورود به آزمایشگاه و شنیدن اسم های مختلف برای تست قند می تواند کمی گیج کننده باشد. به طور کلی، پزشکان برای بررسی دیابت بارداری از دو روش اصلی استفاده می کنند: روش تک مرحله ای و روش دو مرحله ای. این که پزشک شما کدام روش را انتخاب کند، به پروتکل های درمانی او و شرایط بدنی شما بستگی دارد. در هر دو روش شما باید یک محلول شیرین که حاوی پودر قند آزمایشگاهی است را بنوشید، اما تفاوت در مقدار قند و تعداد دفعات خون گیری است. بیایید با این دو روش بیشتر آشنا شویم تا دقیقا بدانید چه چیزی در انتظار شماست.

تست چالش گلوکز GCT چیست و چگونه انجام می شود؟

این تست معمولا قدم اول در روش دو مرحله ای است. انجام تست GCT در بارداری بسیار ساده تر از چیزی است که فکر می کنید. در این آزمایش شما نیازی به ناشتا بودن ندارید و می توانید در هر ساعتی از روز به آزمایشگاه مراجعه کنید. به شما یک شربت حاوی پنجاه گرم گلوکز داده می شود. شما باید این شربت را در عرض حدود پنج دقیقه بنوشید.

دقیقا یک ساعت بعد از خوردن آخرین جرعه، یک بار از شما خون گیری می شود. اگر قند خون شما در این مرحله کمتر از حد مجاز باشد، شما دیابت بارداری ندارید و کار تمام است. اما اگر عدد بالاتر از این مقدار باشد، شما باید برای تست اصلی که همان تست تحمل گلوکز است آماده شوید. این تست صرفا یک غربالگری اولیه است و مثبت شدن آن به معنای داشتن قطعی دیابت نیست.

تست تحمل گلوکز OGTT و تفاوت آن با روش اول

اگر پزشک روش تک مرحله ای را انتخاب کند یا جواب تست قبلی شما مشکوک باشد، باید این آزمایش را انجام دهید. در تفسیر آزمایش OGTT دقت کار بسیار بالاتر است. برای این تست شما حتما باید حداقل هشت ساعت ناشتا باشید. ابتدا یک نمونه خون در حالت ناشتا از شما گرفته می شود.

سپس باید یک شربت حاوی هفتاد و پنج گرم گلوکز بنوشید. پس از آن، بسته به دستور پزشک، در فواصل یک ساعته و دو ساعته مجددا از شما خون گیری می شود. تفاوت اصلی این روش با تست قبلی در اجبار به ناشتا بودن، مقدار پودر قند مصرفی و تعداد دفعات سوزن زدن است که به پزشک یک تصویر کامل از نحوه واکنش بدن شما به قند می دهد. این آزمایش دقیق ترین روش برای تایید دیابت بارداری است.

قبل از آزمایش تحمل گلوکز چه کارهایی باید انجام دهیم؟ آمادگی های ضروری

بسیاری از مادران نگران این هستند که مبادا با خوردن یک غذای اشتباه یا رعایت نکردن اصول، جواب آزمایش آن ها خراب شود و به اشتباه برچسب دیابت بخورند. داشتن یک چک لیست دقیق از کارهایی که باید روز قبل از آزمایش انجام دهید، به شما کمک می کند تا دقیق ترین و واقعی ترین نتیجه را دریافت کنید. در اینجا تمام بایدها و نبایدهای ضروری را برای شما جمع آوری کرده ایم.

آیا ناشتا بودن برای همه تست های قند بارداری الزامی است؟

همان طور که اشاره شد، برای تست اولیه یا همان چالش پنجاه گرمی نیازی به ناشتایی نیست. اما برای انجام تست تحمل گلوکز، شما باید حتما بین هشت تا ده ساعت پیش از انجام آزمایش ناشتا باشید. ناشتا بودن به این معناست که نباید هیچ گونه غذا، چای شیرین، شیر، آبمیوه یا حتی آدامس مصرف کنید. زمان ناشتایی نباید کمتر از هشت ساعت یا بیشتر از دوازده ساعت باشد، زیرا در هر دو صورت نتیجه آزمایش مختل خواهد شد. بهترین زمان برای شروع ناشتایی، بعد از خوردن شام و زمان خوابیدن است تا راحت تر این ساعات را پشت سر بگذارید. صبح روز آزمایش، تنها چیزی که مجاز هستید بنوشید، مقدار کمی آب خالص است.

شام شب قبل از آزمایش چه بخوریم و چه چیزهایی ممنوع است؟

یک اشتباه بسیار رایج بین مادران باردار این است که در روزهای منتهی به آزمایش، از ترس بالا رفتن قند، رژیم غذایی خود را به شدت تغییر می دهند و مصرف کربوهیدرات ها را قطع می کنند. این کار کاملا اشتباه است و می تواند علائم دیابت پنهان بارداری را مخفی کند یا باعث واکنش کاذب بدن شود.

در سه روز قبل از آزمایش، رژیم غذایی معمولی خود را داشته باشید و نان، برنج و میوه را به طور طبیعی مصرف کنید. شام شب قبل از آزمایش باید یک وعده معمولی، سبک و بدون چربی زیاد یا قندهای مصنوعی مانند کیک و نوشابه باشد. یک بشقاب غذای سالم خانگی بهترین انتخاب است. از مصرف شام های سنگین و فست فود ها در شب قبل خودداری کنید تا سیستم گوارش و قند خون شما در وضعیت تعادل قرار داشته باشد.

آیا مصرف داروهای تقویتی را باید قبل از آزمایش قطع کنیم؟

قرص های تقویتی، ویتامین ها، آهن و کلسیم جزو جدایی ناپذیر دوران بارداری هستند. به طور کلی مصرف این داروها در شب قبل از آزمایش منعی ندارد، اما از آنجایی که در زمان ناشتایی هستید، نباید صبح روز آزمایش هیچ قرصی را مصرف کنید. داروی خود را به همراه ببرید و پس از پایان آخرین مرحله خون گیری و صرف صبحانه، آن را میل کنید.

اگر داروی خاصی برای تیروئید یا مشکلات دیگر مصرف می کنید که حتما باید ناشتا خورده شود، پیش از آزمایش حتما با پزشک خود مشورت کنید تا راهنمایی های لازم را به شما ارائه دهد. برخی داروها ممکن است بر روی سطح قند خون تاثیر بگذارند، بنابراین حتما پزشک آزمایشگاه را از لیست داروهای مصرفی خود مطلع کنید.

روز آزمایش در آزمایشگاه چه اتفاقی می افتد؟ مراحل گام به گام

دانستن مراحل دقیق روز آزمایش، استرس و اضطراب شما را به شدت کاهش می دهد. وقتی صبح زود به آزمایشگاه می رسید، ابتدا پذیرش می شوید. سپس به اتاق نمونه گیری می روید و اولین خون گیری از رگ دست شما انجام می شود. پس از آن، مسئول آزمایشگاه یک لیوان بزرگ شربت به شما می دهد.

شما پنج تا ده دقیقه فرصت دارید تا تمام آن را بنوشید. از لحظه ای که خوردن شربت تمام می شود، زمان گیری آغاز می گردد. شما باید در سالن انتظار بنشینید و سر ساعت های مقرر، برای خون گیری های بعدی به اتاق نمونه گیری مراجعه کنید. این پروسه ممکن است کمی طولانی به نظر برسد، اما با همراه داشتن یک کتاب یا پادکست به سرعت می گذرد.

طعم شربت گلوکز چگونه است و چطور حالت تهوع را کنترل کنیم؟

شاید بزرگ ترین چالش مادران در این روز، خوردن شربت گلوکز باشد. این شربت به شدت شیرین است و از آنجایی که شما ناشتا هستید، ممکن است باعث ایجاد حالت تهوع شود. برای کنترل این وضعیت چند ترفند ساده وجود دارد. اول اینکه از مسئول آزمایشگاه بخواهید شربت را کاملا خنک به شما بدهد؛ شربت خنک راحت تر از گلوکز گرم بلعیده می شود.

دوم اینکه اگر پزشک و آزمایشگاه به شما اجازه دادند، چند قطره آب لیموی ترش تازه داخل آن بچکانید تا از حالت شیرینی زننده خارج شود. همچنین سعی کنید شربت را با نی بنوشید تا کمتر با پرزهای چشایی روی زبان تماس پیدا کند. به خودتان مسلط باشید، نفس های عمیق بکشید و به سلامت جنین تان فکر کنید.

در زمان انتظار بین خون گیری ها چه کارهایی مجاز و چه کارهایی ممنوع است؟

زمان انتظار بین خون گیری ها ممکن است خسته کننده باشد، به همین دلیل حتما با خودتان یک کتاب، هندزفری برای گوش دادن به موسیقی یا پادکست به همراه داشته باشید. یکی از مهم ترین قوانینی که باید رعایت کنید این است که در زمان انتظار نباید راه بروید یا ورزش کنید. پیاده روی باعث می شود عضلات شما قند خون را مصرف کنند و جواب آزمایش به اشتباه پایین تر از حد واقعی نشان داده شود.

شما باید آرام روی صندلی بنشینید. همچنین مصرف هرگونه خوراکی در این مدت مطلقا ممنوع است. در برخی آزمایشگاه ها نوشیدن چند جرعه آب ساده مجاز است، اما بهتر است برای احتیاط از نوشیدن آب زیاد نیز خودداری کنید و حتما از پرسنل آزمایشگاه در این باره سوال کنید.

تفسیر جواب آزمایش تست تحمل گلوکز به زبان ساده

پس از چند روز، جواب آزمایش به دست شما می رسد. قطعا بهترین کسی که می تواند این اعداد را تفسیر کند پزشک متخصص شماست، اما داشتن اطلاعات پایه به شما کمک می کند تا از نگرانی های بی مورد خلاص شوید. در تست تحمل گلوکز با هفتاد و پنج گرم پودر قند، مقادیر استاندارد به طور معمول بر اساس جدول زیر ارزیابی می شوند. اگر حتی یکی از این اعداد بالاتر از حد نرمال باشد، پزشک ممکن است تشخیص دیابت بارداری را برای شما مطرح کند.

توجه داشته باشید که این اعداد ممکن است در آزمایشگاه های مختلف یا بر اساس پروتکل پزشک شما کمی متفاوت باشند. بنابراین اگر عدد شما کمی بالاتر بود، لطفا خودسرانه نگران نشوید و تفسیر نهایی را به پزشک واگذار کنید. گاهی پزشک با توجه به سوابق پزشکی شما، تفسیر متفاوتی از اعداد ارائه می دهد.

اگر قند خون بارداری ما بالا بود چه کار کنیم؟ نقشه راه و درمان

اگر متوجه شدید که جواب آزمایش قند خون بارداری و تست تحمل گلوکز شما بالاتر از حد نرمال است، اولین و مهم ترین کار این است که آرامش خود را حفظ کنید. دیابت بارداری یک وضعیت بسیار شایع است که امروزه با علم پزشکی مدرن به راحتی کنترل می شود. این به معنای پایان دنیا یا آسیب قطعی به جنین شما نیست، بلکه فقط یک هشدار است تا سبک زندگی خود را برای چند ماه آینده کمی تغییر دهید.

آیا رژیم غذایی سالم و پیاده روی برای کنترل قند کافی است؟

خبر خوب این است که در بیش از هشتاد درصد موارد، دیابت بارداری تنها با تغییرات ساده در رژیم غذایی و تحرک فیزیکی کاملا کنترل می شود و نیازی به دارو نیست. پزشک شما را به یک متخصص تغذیه ارجاع می دهد تا یک برنامه غذایی سرشار از فیبر، سبزیجات و پروتئین دریافت کنید و مصرف قندهای ساده و کربوهیدرات های تصفیه شده را به حداقل برسانید.

همچنین داشتن تحرک روزانه مانند سی دقیقه پیاده روی ملایم با اجازه پزشک زنان معجزه می کند، زیرا عضلات شما با تحرک، قند اضافی خون را مصرف کرده و به عنوان سوخت استفاده می کنند. این تغییرات علاوه بر کنترل قند، به سلامت عمومی شما و کاهش تورم بارداری نیز کمک می کند.

در چه شرایطی پزشک انسولین تجویز می کند؟

اگر با وجود رعایت دقیق رژیم غذایی و ورزش، همچنان پس از یک یا دو هفته دستگاه تست قند خانگی شما اعداد بالایی را نشان دهد، پزشک برای محافظت از شما و جنین، انسولین یا داروهای تنظیم کننده قند خون را تجویز خواهد کرد. تزریق انسولین در دوران بارداری کاملا بی خطر است و از جفت عبور نمی کند، بنابراین هیچ آسیبی به نوزاد شما نمی رساند.

این فقط یک ابزار کمکی است تا دوره بارداری را به سلامت و با قند خون تنظیم شده به پایان برسانید. بسیاری از مادران از تزریق انسولین می ترسند، اما به یاد داشته باشید که این دارو بهترین راه برای جلوگیری از عوارض دیابت برای کودک شماست.

بعد از زایمان؛ آیا دیابت بارداری برای همیشه با ما می ماند؟

یکی از دغدغه های بزرگ مادران این است که آیا این بیماری قرار است تا آخر عمر با آن ها بماند؟ جای خوشحالی است که بدانید در اکثر قریب به اتفاق بانوان، بلافاصله پس از تولد نوزاد و خروج جفت، هورمون های مقاومت کننده به انسولین از بین می روند و قند خون به حالت کاملا طبیعی برمی گردد.

با این حال، پزشکان برای اطمینان صد درصدی، از شما می خواهند که بین شش تا دوازده هفته پس از زایمان، مجددا یک تست قند خون ناشتا انجام دهید تا مطمئن شوند وضعیت بدنی شما به روال عادی پیش از بارداری بازگشته است. این تست بسیار مهم است و نباید آن را نادیده بگیرید.

سوالات متداول شما درباره آزمایش قند خون بارداری و تست تحمل گلوکز

 در این بخش به متداول ترین سوالات شما درباره آزمایش قند خون بارداری و تست تحمل گلوکز می پردازیم؛

۱. اگر بعد از خوردن پودر قند بالا آوردم، آزمایش باید تکرار شود؟

متاسفانه بله. اگر بلافاصله یا در طول زمان انتظار قبل از اتمام خون گیری ها دچار استفراغ شوید، مقدار قند محاسبه شده از معده شما خارج می شود و جواب آزمایش دیگر دقیق نخواهد بود. در این حالت باید در روز دیگری مجددا برای انجام آزمایش مراجعه کنید. به همین دلیل ترفندهای کنترل تهوع که در متن اشاره شد بسیار مهم هستند.

۲. آیا استرس و بی خوابی شب قبل می تواند روی جواب آزمایش تاثیر بگذارد؟

بله. هورمون های استرس مانند کورتیزول می توانند به طور موقت باعث افزایش مقاومت به انسولین و بالا رفتن قند خون شوند. سعی کنید شب قبل از آزمایش خواب کافی داشته باشید و با آرامش کامل و بدون استرس وارد آزمایشگاه شوید تا نتیجه تست شما واقعی تر باشد.

۳. در طول زمان ناشتایی برای آزمایش قند خون می توانم آب بنوشم؟

نوشیدن آب خالص و بدون هیچ گونه افزودنی در طول شب و زمان ناشتایی کاملا مجاز است و مشکلی ایجاد نمی کند. حتی توصیه می شود آب بنوشید تا رگ های شما پر آب باشند و فرآیند خون گیری راحت تر و با درد کمتری انجام شود. اما در زمان انتظار پس از خوردن شربت، مصرف آب محدودیت دارد.

۴. آیا خوردن شیرینی زیاد در روزهای قبل از تست جواب را خراب می کند؟

همان طور که رژیم گرفتن شدید اشتباه است، افراط در مصرف شیرینی جات نیز می تواند به صورت کاذب قند خون ناشتای شما را در روز آزمایش بالا ببرد. بهترین کار این است که در روزهای منتهی به آزمایش، همان روند طبیعی و متعادل زندگی روزمره خود را داشته باشید.

۵. کل فرآیند آزمایش قند خون بارداری چقدر زمان می برد؟

زمان حضور شما در آزمایشگاه بستگی به نوع آزمایش دارد. اگر تست یک ساعته و تک مرحله ای باشد، حدود یک ساعت و نیم درگیر خواهید بود. اما اگر تست تحمل گلوکز دو ساعته باشد، باید حداقل سه ساعت از وقت صبح خود را برای حضور در آزمایشگاه خالی کنید.

۶. آیا خوردن شربت گلوکز برای جنین خطر یا عوارضی دارد؟

خیر. مقدار قندی که در این آزمایش مصرف می کنید معادل قند موجود در چند عدد شیرینی یا یک وعده غذایی پر کربوهیدرات است و یک بار مصرف آن هیچ گونه خطر یا عارضه ای برای جنین شما ایجاد نمی کند. در عوض، اطلاعات ارزشمندی که از این تست به دست می آید، جان شما و فرزندتان را از خطرات بسیار بزرگ تری نجات می دهد.

در نهایت، به یاد داشته باشید که آزمایش قند خون بارداری و تست تحمل گلوکز تنها یک ابزار مراقبتی برای تامین سلامت شماست. با رعایت نکات ساده ای که در این راهنما گفتیم، می توانید این مرحله از بارداری را نیز با موفقیت و آرامش پشت سر بگذارید و روی ماه فرزند دلبندتان را در سلامت کامل ببینید.